پالايشگاه نفت يک واحد صنعتي است که در آن نفت خام به مواد مصرفي مانند سوخت جت، سوخت ديزل، نفت سفيد، بنزين، آسفالت، گاز مايع و بسياري ديگر از فرآورده‌هاي نفتي تبديل مي‌گردد. پالايشگاه‌هاي نفت به طور معمول واحدهاي صنعتي بزرگ و درهم پيچيده‌اي مي‌باشند که در آن‌ها واحدهاي مختلف با هم در ارتباط مي‌باشند. پالايشگاه‌هاي نفت بسته به نوع خوراکي که بر مبناي آن طراحي شده‌اند داراي پيچيدگي‌هاي متفاوتي هستند که بر اساس آن ميزان و نوع محصولات متفاوت مي‌باشند و همچنين درجه پيچيدگي انرژي متفاوتي نيز خواهند داشت.

پالايشگاه‌هاي نفت كشور وظيفه فرآورش و توليد انواع فرآورده‌هاي نفتي، اعم از فرآورده‌هاي اصلي شامل گاز مايع، بنزين، نفت‌سفيد، نفت‌گاز، نفت‌كوره و فرآورده‌هاي ويژه شامل انواع روغن‌هاي موتور و صنعتي، گوگرد، حلال‌ها، قير و .‌.‌.‌ را دارا مي‌باشد. مجموعه پالايشگاه‌هاي كشور كه با استفاده از خدمات زبده‌ترين و باتجربه‌ترين نيروهاي تخصصي تجربه اداره واحدهاي پيچيده و گسترده را در طول بيش از 80 سال فعاليت دارد شامل موارد زير مي‌باشد:

دستگاه‌هاي تقطير نفت خام، نخستين واحدهاي فراورش (پالايش) عمده در پالايشگاه هستند. تفکيک نفت خام در دو مرحله صورت مي‌گيرد، اول تفکيک جزء به جزء همه نفت خام در فشار اتمسفر و سپس ارسال باقيمانده دير جوش اين مرحله به دستگاه تفکيک ديگري که تحت خلاء عمل مي‌کند. بنابراين، نفت خام پس از حرارت در کوره در برج تقطير اتمسفري به فراورده‌هاي ديگر تفکيک مي‌شود. در برج تقطير در خلاء نيز باقيمانده برج تقطير اتمسفري به جريان نفت گاز خلاء و باقيمانده برج تقطير در خلاء تفکيک مي‌شود. باقيمانده برج خلاء را نيز مي‌توان در واحدهاي كاهش گرانروي، کک‌سازي و يا آسفالت‌زدايي براي توليد نفت کوره سنگين و يا خوراک واحد کراکينگ و يا مواد خام روغن روان‌سازي پالايش کرد.

اين واحد، گازها و مايعات سبك توليدي واحدهاي تقطير در جو، تبديل كاتاليستي و آيزوماكس كه شامل مخلوطي از هيدوركربنهاي متان، اتان، پروپان، بوتان و پنتان ميباشد را جمع آوري و سپس به اجزاء تشكيل دهنده آن تفكيك مي نمايد. همچنين گازهاي سبك گوگرد دار به منظور تصفيه نهائي به واحد تصفيه گازترش فرستاده مي شود. گاز مايع مخلوطي از پروپان و بوتان است كه متناسب با فصول مختلف سال، تحت فشار و به صورت مايع نگهداري مي شود.

اين واحد فرايندي براي بالابردن درجه آرام سوزي بنزين خام به منظور توليد بنزين موتور به کار گرفته مي‌شود. بدين ترتيب که نفتاي سنگين حاصل از واحدهاي تقطير و آيزوماکس به واحد يونيفاينر فرستاده ميشود و ناخالصي‌هاي گوگردي و ازت‌دار و سموم فلزي در مجاورت کاتاليزور گرفته شده و سپس در قسمت پلاتفرمر تحت فشار و دماي بالا برروي سطح کاتاليست عبورداده شده و بنزين بادرجه آرام سوزي بالا توليد مي گردد.

برش‌هاي مختلف حاصل از تقطير نفت خام از جمله نفت سفيد داراي ناخالصي‌هايي مانند: هيدروکربورهاي غير اشباع ، ترکيبات اکسيژنه (اسيدهاي نفتني و ترکيبات آسفالتي)، ترکيبات گوگردي (سولفونه و سولفوره) و ازته و همچنين ناخالصيهاي فلزي مي‌باشد. اين ناخالصيها علاوه بر اينکه از مرغوبيت محصولات مي کاهند، باعث خوردگي دستگاه‌هاي مورد استفاده مي‌گردند. در بسياري از موارد، لازم است که اين ناخالصي‌ها از محصولات حذف گردند تا به مواد با ويژگي‌هاي استاندارد و قابل مصرف تبديل گردند.

اين واحد جهت تصفيه نفت گاز و گرفتن تركيبات گوگردى و نيتروژن از محصول نفت گاز مي‌باشد.

وظيفه آيزوماكس تبديل نفت گاز موم دار برج تقطير در خلاء به فراورده هاي مفيدي نظير بنزين، نفت سفيد و نفت گاز سبك است. نفت سفيد و نفت گاز دستگاه آيزوماكس بسيار مرغوب است و پس از اختلاط با نفت سفيد و نفت گاز دستگاه تقطير به صورت محصول نهائي عرضه مي‌شود. هيدروژن مورد نياز اين دستگاه از طريق واحد هيدروژن سازي تهيه مي‌شود.

ته مانده سنگيني كه از پائين برج تقطير در خلاء بدست مي آيد داراي گرانروي زياد است و قابل عرضه مستقيم به عنوان سوخت نفت كوره نيست. به همين دليل ته مانده برج تقطير در خلاء به واحد كاهش گرانروي ارسال و در كوره گرم مي‌شود تا مولكولهاي سنگين در اثر حرارت شكسته شده و به مواد سبك تر و گاز تبديل شود.

اين واحد به منظور تصفيه گاز‌هاي حاوي هيدروژن سولفوره (گاز ترش) بوده كه در اين بخش گازهاي توليدي واحدهاي پالايشي، تصفيه و گوگرد توليد و گاز شيرين به سيستم گاز سوخت هدايت مي‌شود.

مصرف انرژي در پالايشگاه نفت مرتبط با درجه پيچيدگي انرژي آن مي‌باشد و اين انرژي مصرفي شامل سوخت مصرفي و برق خريداري شده از شبكه است كه در دو سطح مي‌تواند مورد بررسي قرار گيرد.

بر اساس برق و سوخت ورودي به پالايشگاه انجام مي‌گيرد.

بر اساس سوخت، بخار و برق مصرفي هر واحد و ميزان تلفات توليد برق و بخار انجام مي‌گيرد.

پالايشگاه‌هاي نفت موجود در كشور با انجام راهكارهاي بهينه‌سازي مصرف انرژي، پتانسيل كاهش 30 درصدي در مصرف انرژي را دارا مي‌باشند.

بهبود پيش‌گرمايش نفت‌خام، نصب سامانه پيش‌گرمايش هوا در كوره‌ها، نصب سامانه بازيافت حرارت بر روي كوره‌هاي فاقد بخش جابه‌جايي (WHB)، نصب سامانه توليد همزمان برق و حرارت (نيروگاه سيكل تركيبي)، جايگزيني موتور به جاي توربين در برخي واحدها به منظور جلوگيري از توليد بخار مازاد، نصب سامانه پيش‌گرمايش آب بويلرها، نصب مبدل‌هاي صفحه‌اي با راندمان بالا در واحدهاي تبديل كاتاليستي، افزايش دماي خوراك واحدهاي آيزوماكس با استفاده از فناوري Pinch يا Heat Pinch، جايگزيني واحد PSA با واحدهاي تصفيه آمين موجود در واحدهاي توليد هيدروژن،‌ احداث واحدهاي بازيافت گازهاي ارسالي به مشعل و ارسال آنها به سيستم سوخت پالايشگاه‌ها.